Modern Slovak edebiyatının kurucu ustası Jozef Gregor Tajovský, romantik köy masallarını bir kenara bırakır. Merceğini Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun unutulmuş köylerine, Slovak ruhunun en derinlerine çevirir. Onun kahramanları krallar ya da soylular değildir. Topraksız ırgatlar, bir ömür hizmetkârlık edenler, meteliğe kurşun atarken bile onurunu satmayanlardır. Tajovský, bu insanların dünyasına yargılamadan ama aldatıcı bir şefkate de sığınmadan bakar. Gördüğü, bir halkın sessiz çığlığıdır.
Türkçede ilk kez bir araya gelen bu öyküler, tek bir sorunun etrafında döner: Sefaletin ve çaresizliğin ortasında insan kalmanın bedeli nedir? Bir ömrü bir efendinin gölgesinde tüketen Maco Mlieč’in sadakati, üç kuruşluk borç için son yorganını satan Pôstková Ana’nın sarsılmaz onuru bu sorunun cevabını arar. Tajovský, evrensel olanı yerel olanın kalbinde bulur. Onun köyü, bütün insanlığın ortak vicdanıdır.
Fihrist olarak, Tajovský’yi Türk okuruna ilk kez sunmanın verdiği mutlulukla... İyi okumalar dileriz..
Modern Slovak nesir ve tiyatrosunun kurucu isimlerinden biri olan Jozef Gregor Tajovský (1874-1940), Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’na bağlı Tajov köyünde, yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Köklerine olan bağlılığını, doğduğu köyün adından aldığı “Tajovský” mahlasıyla ömür boyu taşıdı. Çocukluğunu ve ilk gençliğini, eserlerinde sıkça sevgiyle andığı dedesinin yanında geçirdi. Öğretmenlik eğitimi aldıktan sonra Slovakya’nın çeşitli köylerinde öğretmenlik ve bir dönem banka memurluğu yaptı. Bu görevleri sırasında, eserlerinin merkezine yerleştireceği sıradan köylülerin, hizmetkârların ve zanaatkârların yaşamlarına, ekonomik ve toplumsal mücadelelerine ilk elden tanıklık etme fırsatı buldu.
Tajovský, Slovak edebi gerçekçiliğinin ikinci dalgasının en önemli temsilcisi olarak kabul edilir. Eserlerinde, önceki romantik ve idealize edilmiş köy tasvirlerini bir kenara bırakarak, yoksulluk, borç, alkolizm ve toplumsal adaletsizlik gibi konuları cesurca ve yalın bir dille işledi. En büyük başarısı, sıradan insanın psikolojisini ve ahlaki ikilemlerini büyük bir derinlik ve empatiyle yansıtmasıdır. Maco Mlieč ve Pôstková Ana gibi klasikleşmiş öykülerinde insan onurunu ve fedakârlığı ölümsüzleştirdi. Aynı zamanda modern Slovak tiyatrosunun da öncülerinden olan yazarın, para ve mülkiyet ilişkilerini ele aldığı Statky-zmätky (Mülkler-Karışıklıklar) ve Ženský zákon (Kadınların Yasası) gibi oyunları bugün bile ülkesinde sahnelenmektedir.
Yazarlığının yanı sıra, Tajovský ateşli bir Slovak vatanseveri ve siyasi bir aktivistti. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun Macarlaşma politikalarına karşı Slovak Milli Partisi saflarında aktif olarak mücadele etti. I. Dünya Savaşı’nda İmparatorluk ordusuyla Doğu Cephesi’ne gönderildiğinde, esir düştükten sonra Çekoslovakya’nın bağımsızlığı için savaşan Çekoslovak Lejyonları’na katıldı. Bu, onun davasına olan sarsılmaz bağlılığının en somut göstergesiydi. Savaşın ardından kurulan yeni Çekoslovakya Cumhuriyeti’nin kültürel hayatında önemli roller üstlendi. 1940’ta Bratislava’da hayatını kaybettiğinde, geride Slovak halkının sesini ve vicdanını yansıtan ölümsüz bir edebi miras bıraktı.