عنوان اثر :
منهج و اندیشۀ کلامی برخی از متکلمان برجسته اهلسنّت (جلد دوم)
مؤلف :
پروفیسور دکتور رمضان آلتینتاش
عنوان اصلی اثر :
تورک کلامجیلری
مترجمان :
دکتور سیدعارف احمداوغلو
سید لقمان سادات
ویراستاران:
پروفیسور دکتور رمضان آلتینتاش
دکتور فاتح گونگور
دکتور سید عارف احمداوغلو
ISBN (مجموعه):
ISBN (جلد ۲):
978-625-8569-20-9
978-625-8569-22-3
محل و تاریخ نشر:
قهرمانمراش ۲۰۲۶
علم کلام که یکی از شاخههای علوم اسلامی بهشمار میآید، در دورههای نخستینِ تاریخ تفکر اسلامی، بهمنظور پاسخگویی به مسائل اعتقادیای که در جامعه اسلامی پدید آمده بود، شکل گرفت. هدف اصلی علم کلام، افزون بر آنکه درصدد ایجاد اعتقادی صحیح در فرد است، بر آن است تا با بهرهگیری از دلایل قاطع، به حل مشکلات اعتقادی پرداخته و در حفظ انسجام جامعه اسلامی مؤثر واقع شود. زیرا اصلاح رفتارها و گرایشهای دینی، تنها از مسیر اصلاح باورهای دینی میسر خواهد بود. از این منظر، علم کلام نهتنها جهتگیری صحیحی در حوزۀ عقاید برای فرد ترسیم میکند، بلکه افقی فکری برای ساختن آینده نیز در اختیار او قرار میدهد.
بر اساس قرآن کریم، از جمله وظایفی که بر عهدۀ حضرت پیامبر ﷺ نهاده شده، آموزش «حکمت» نیز است (ر.ک: بقره، ۲/۱۵۱؛ جمعه، ۶۲/۲). حکمت عبارت است از توانِ دستیابی به رأیِ صائب، برخورداری از معرفت و خرد، قدرتِ تشخیص و تمییز حق از باطل، و قابلیتِ درکِ حقیقتِ اشیاء چنانکه هستند. پس از رحلت پیامبر اکرم، میراث آموزش حکمت به علم کلام و علمای کلام واگذار شد؛ علمی که وظیفۀ آن تفسیر عقاید قرآنی از منظر عقلانی است.
در تاریخ علم کلام، اندیشمندانی از اقوام و ملل گوناگون با آثار و آراء و اندیشههای خود در رشد و بالندگی این علم سهمی مؤثر داشتهاند. از جملۀ این عالمان، میتوان به متکلّمان ترک پرورشیافته در نواحی ماوراءالنهر و وادی فرغانه اشاره کرد؛ امام اعظم ابوحنیفه و امام ماتُریدی از برجستهترین آنان بهشمار میروند. آیا در صورتی که این دو متکلم بزرگ نقش بنیادین ایفا نمیکردند، علم کلام میتوانست به جایگاه کنونی خود دست یابد؟ همانگونه که هر ملتی در طول تاریخ به دانشوران و بزرگان خود میبالد، ما نیز به این دو شخصیت علمی که از دل ملت ما برخاستهاند، افتخار میکنیم. زیرا در بنیانگذاری تمدن اسلامی، بهویژه این دو چهره برجسته، نقشی بسزا و تأثیرگذار داشتهاند. اندیشههای کلامیای که ایشان عرضه کردهاند، همچنان تا به امروز نیز تأثیرگذاری خود را حفظ کرده است. از همینرو، شایسته و بایسته است که این دو اندیشمند و سایر علمای علم کلام که پیرو راه ایشان بودهاند، به نسلهای جدید معرفی شوند و جایگاه علمی و تاریخی آنان بهدرستی شناسانده شود.
بدینسان، ما در این اثر که آن را با عنوان « منهج و اندیشۀ کلامی برخی از متکلمان برجسته اهلسنّت » نام نهادهایم، بر آن بودهایم تا در درجه نخست، دیدگاهها و اندیشههای امام اعظم ابوحنیفه و امام ماتریدی، و نیز شماری از پیروان این دو متکلم برجسته را به خوانندگان معرفی کنیم. متکلمان و آرای طرحشده در این اثر، مجموعهای از مقالات و گزارشهایی هستند که پیشتر در قالب نشستهای علمی و همایشهای تخصصی ارائه گردیدهاند.
در این اثر، که آن را با «مقدمهای» آغاز کردهایم و میتوان آن را گونهای تاریخ مختصر علم کلام به شمار آورد، بر آنیم تا از امام اعظم ابوحنیفه تا امام ماتریدی، از حضرت مولانا تا ابن الهُمام السیواسی، از فضولی تا محمد زاهد کوثری، و از عمر نصوحی بیلمن تا محمد شرف الدین یالتکایا، و همچنین از محمد وهبی افندی اهل قونیه تا وحیدالدین خان، به بررسی و تحلیل نقش و تأثیر متفکران کلاسیک و معاصر خود در رشد و توسعه علم کلام بپردازیم. بیتردید در میان این عالمان، برخی بهطور مستقیم در شمار متکلمان بوده و بهگونهای تخصصی به خدمت علم کلام پرداختهاند؛ در حالیکه گروهی دیگر گرچه متکلم به معنای خاص نبودهاند، اما از طریق تألیف آثار علمیِ مرتبط با حوزه عقاید، خدمات ارزشمندی به این دانش ارائه کردهاند. امید است این اثر، نقطه آغازی برای پژوهشگران و اندیشمندانی باشد که خواهان انجام مطالعات تحلیلی و مقایسهای در زمینه «منهج و اندیشۀ کلامی برخی از متکلمان برجسته اهلسنّت» هستند. از تمامی کسانی که در تدوین و شکلگیری این اثر نقش داشتهاند، صمیمانه سپاسگزاری میکنم. سعی و تلاش از ماست، یاری و توفیق از جانب پروردگار بلندمرتبه ماست.
13.11.1959 yılında KONYA’nın Kadınhanı ilçesi Demiroluk Köyü’nde doğdu. İlköğrenimini burada tamamladı. 1981 yılında Konya İmam-Hatip Lisesi’ni; 1984 yılında ise Selçuk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’ni bitirdi. 1981-1995 yılları arasında Diyanet İşleri Başkanlığı ve Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde çeşitli görevlerde bulundu.Yüksek Lisans’ını Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde “Nübüvvet Öncesi Câhiliye Toplumu” adlı tez çalışması ile yaptı. (1990). Doktora’sını, “Kur’an’da Hidâyet ve Dalâlet” adlı teziyle aynı üniversitede tamamladı. (1994). 1995 yılında Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kelam Anabilim Dalı’na Yardımcı Doçent olarak atandı. 1998 yılında Doçent oldu.2004 (15 Ocak) yılında Profesör oldu._ Halen Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekanlığı ve Temel İslam Bilimleri Bölümü Kelam Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Prof. Dr. Ramazan Altıntaş, evli ve üç çocuk babasıdır
Çeviren ve editör : SEYİT ARİF AHMEDOĞLU
Çeviren : SEYİT LOKMAN SADAT