yapay zekâya dair temel sorunları, müthiş bir öngörüyle gösteren eser…
“Sibernetiğin babası” Norbert Wiener, 1948’de “Sibernetik: Hayvan ve Makinede Kontrol ve İletişim” ile 21. yüzyılın teknik temellerini attıktan sadece iki yıl sonra, bu eseri bir vicdani bomba olarak dünyaya bıraktı. “İnsanın İnsan Kullanımı” adlı bu kitap, insanlığın sadece kas gücünü (Birinci Sanayi Devrimi) değil, bizzat zihinsel süreçlerini ve karar alma yetilerini (İkinci Sanayi Devrimi) makinelere devretmesinin şafağında yazılmış bir manifestodur. Wiener, “kontrol”, “iletişim” ve “geri besleme” gibi devrimci kavramlarla, otomasyonun ve düşünen makinelerin toplumsal dokumuzu nasıl kökten ve geri dönülmez bir şekilde değiştireceğini kehanet düzeyinde bir öngörüyle ortaya koyuyor.
Wiener’ın asıl uyarısı teknik değil, derinden ahlakidir. Modern toplumun “nasıl yapılacağına” (know-how) dair tehlikeli takıntısını, “ne yapılması gerektiğine” (know-what) dair trajik körlüğüyle yüzleştirir. Ünlü Maymun Pençesi metaforuyla, amaçlarımızı kodlayamadığımız güçlü makinelere sorumluluk devretmenin felaketini haykırır. Ona göre asıl tehlike, makinelerin bilinçlenmesi değil, insanın “insanca” olanı unutarak makineleşmesi ve bu yeni gücü, insanın insanı kontrol etmesi için kullanmasıdır. Yapay zekâ etiğinden sistem teorisine, medya çalışmalarından günümüzün “Tekillik” tartışmalarına kadar her alana nüfuz eden bu başyapıt, yazıldığı günden daha acil, daha sarsıcı ve daha geçerlidir.
Fihrist olarak, bu birçok disiplinin temel taşı hükmündeki iki eseri, Ömer Alkan’ın bütüncül bir bakış ile sibernetiği bize tanıttığı detaylı bir giriş yazısı eşliğinde size sunmaktan mutluluk duyuyoruz.
1894 yılında dünyaya gelen Norbert Wiener, Massachusetts’teki Tufts College ve Harvard Üniversitesi’nde eğitimini tamamladı; doktorasını henüz on dokuz yaşındayken Harvard’dan aldı. Öğrenim hayatına Cornell, Columbia, İngiltere’de Cambridge Üniversitesi ve ardından Göttingen ile Kopenhag’da devam etti. Harvard ve Maine Üniversitesi’nde dersler verdikten sonra 1919’da Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nün (MIT) kadrosuna katılarak Matematik Profesörü oldu. 1933 yılında Amerikan Matematik Derneği’nin Bocher Ödülü’ne bir meslektaşıyla birlikte layık görüldü ve 1936’da Oslo’da düzenlenen Uluslararası Matematikçiler Kongresi’ne katılan yedi Amerikalı delegeden biriydi. Dr. Wiener, MIT’deki görevine ara verdiği 1935-36 akademik yılında Pekin’deki Ulusal Tsing Hua Üniversitesi’nde Misafir Araştırmacı Profesör olarak bulundu. İkinci Dünya Savaşı esnasında radar ve donanma mermileri üzerine geliştirmeler yaptığı gibi, atış kontrol sorunlarını çözmeye yönelik özgün bir yöntem de tasarladı.
Savaşı takip eden yıllarda Wiener, Meksikalı fizyolog Arturo Rosenblueth ile biyoloji alanındaki problemler üzerine çalıştı ve birçok disiplini kesen, sonradan “sibernetik” olarak adlandırılacak fikirler bütününü formüle etti. Kaybedilmiş bir duyu yetisinin yerini alabilecek cihazlar geliştirmek amacıyla mühendisler ve tıp doktorlarıyla işbirliği yaptı. Doğrusal olmayan bazı matematiksel problemleri analiz etti ve Armand Siegel ile birlikte kuantum teorisini olasılıksal bir süreç olarak yeniden tanımladı. Aynı zamanda, bilim ve teknolojinin toplumsal yansımaları üzerine etkili bir yorumcu kimliği kazandı. Wiener, 1964 yılında ABD Ulusal Bilim Madalyası ile onurlandırıldı.
Yayımlanmış eserleri arasında The Fourier Integral and Certain of Its Applications (1933), Cybernetics (1948), Extrapolation and Interpolation and Smoothing of Stationary Time Series with Engineering Applications (1949), otobiyografisinin ilk cildi olan Ex-Prodigy: My Childhood and Youth (1953), Tempter (1959) ve God and Golem (1964) yer almaktadır. Wiener’ın makaleleri ise P. Masani tarafından derlenerek Norbert Wiener: Collected Works (1985) başlığıyla dört cilt halinde yeniden yayımlanmıştır.