બાળકોની મુછાળી મા ગિજુભાઈ બધેકા ગિજુભાઈ બધેકાનો જન્મ તા. 15-11-1885ના રોજ ગુજરાત રાજ્યના અમરેલી જિલ્લાના વળા ગામે થયો હતો. તેમનું આખું નામ ગિરજાશંકર ભગવાનજી બધેકા હતું. શાળાનો અભ્યાસ પૂરો કર્યા બાદ, વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ ભાવનગર ગયા. અહીં મૅટ્રિકની પરીક્ષા પાસ કરી, શામળદાસ કૉલેજમાં દાખલ થયા. કુટુંબની નબળી આર્થિક સ્થિતિને કારણે અભ્યાસ અધૂરો મૂકી, વ્યવસાય કરવાના ઇરાદા સાથે આફ્રિકા ગયા. ત્યાં અનુભવો તો ઘણા મળ્યા પણ કોઈ સારી કમાણી કર્યા વગર વતન પરત આવ્યા. 1911માં મુંબઈમાં વકીલાતનો અભ્યાસ કરીને વઢવાણ કૅમ્પમાં વકીલાત શરૂ કરી. તેમને ત્યાં તા. 27-2-1913ના રોજ પુત્ર નરેન્દ્રનો જન્મ થયો. પોતાના પુત્રને ચીલાચાલુ નિશાળોની બદીથી તેઓ મુક્ત રાખવા માંગતા હતા. મિત્ર દરબાર ગોપાળદાસે તેમને વસોના મોતીભાઈ અમીનને મળવા સૂચવ્યું. મોતીભાઈએ તેમને મારિયા મૉન્ટેસરીનાં પુસ્તકો વાંચવા આપ્યાં. આ પુસ્તકોના વાચનથી ગિજુભાઈને બાલકેળવણીનો સાચો રસ્તો મળ્યો અને તે દિશામાં કાર્યશીલ થવાનું તેમણે નક્કી કર્યું. આ માટે તેઓ વકીલાત છોડીને તા. 13-11-1916ના રોજ ‘દક્ષિણામૂર્તિ’માં જોડાઈ ગયા. દરમિયાન તેમની અંદરનો કેળવણીકાર જાગી ઊઠ્યો અને બાલકેળવણીની વિચારણાને સાકાર કરવાની વિશાળ શક્યતાઓ તેમને દેખાઈ. તેમનાં પ્રયત્નોથી ગુજરાતની કેળવણીનાં દશા-દિશા બદલાયાં. શિક્ષણ અંગેનું કામ કરતાં કરતાં ગિજુભાઈએ બાલશિક્ષણ માટેનું વિપુલ સાહિત્ય પણ તૈયાર કર્યું. માર-ભાર વિનાના ભણતરના આગ્રહી ગિજુભાઈને કાકાસાહેબ કાલેલકરે ‘બાલસાહિત્યના બ્રહ્મા’ કહીને બિરદાવેલા. ‘દિવાસ્વપ્ન’ જેવાં શિક્ષણશાસ્ત્રનાં અનેક પુસ્તકો ઉપરાંત વિપુલ બાળસાહિત્ય લખ્યું અને લખાવ્યું. તેમના બાલકેળવણી અને સાહિત્યના ક્ષેત્રના પાયાના સત્ત્વશીલ કાર્યને કારણે 1929નો ‘શ્રી રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક’ તેમને એનાયત થયેલો. 1936 સુધી ગિજુભાઈ ‘દક્ષિણામૂર્તિ’ સાથે જોડાયેલા રહ્યા. ગુજરાતમાં બાળસાહિત્ય વિશેની સાચી સમજનો અને બાળશિક્ષણની વ્યવસ્થિત પદ્ધતિનો પાયો નાંખનાર આ લેખકે બાળકોનાં રસને પોષે, એમના કુતૂહલને ઉત્તેજે, એમની કલ્પનાને જાગૃત કરે, એમના વ્યક્તિત્વ-ઘડતરનો અંશ બને એવું માહિતીપ્રદ છતાં આનંદપ્રદ સાહિત્ય કવિતા-વાર્તા-નાટક જેવા વિવિધ પ્રકારોમાં વિપુલપણે પ્રગટાવ્યું છે. આસપાસના જીવનમાંથી મળી આવતી સામગ્રીને સરળ અને આકર્ષક સ્વરૂપમાં રજૂ કરી બાળસાહિત્યની એક નવી દિશા ઉઘાડી આપી છે. મૉન્ટેસરી સિદ્ધાંતપદ્ધતિએ ઊભી કરેલી બાલમંદિરની પ્રવૃત્તિ પણ એમનાં સર્વ બાળસાહિત્યનાં લખાણોમાં પ્રેરક રહી છે. મારિયા મૉન્ટેસરીના શાશ્વત સિદ્ધાંતોને ભારતની અને સવિશેષ ગુજરાતી બાળકો માટે અમલમાં મૂકનાર ‘બાલસાહિત્યના બ્રહ્મા’ અને ‘બાળકોની મુછાળી મા’નું બિરુદ પામેલા ગિજુભાઈનું તા. 23-6-1939ના રોજ મુંબઈ ખાતે અવસાન થયું. તેમના વિરાટ પ્રદાનને કારણે સમગ્ર ગુજરાતી બાળસાહિત્ય એમણે કંડારેલી કેડી પર ચાલ્યું. એમણે સ્થાપેલા શિક્ષણસિદ્ધાંતો આજે સર્વસ્વીકાર્ય બન્યા છે.
બાળકોની મુછાળી મા ગિજુભાઈ બધેકા ગિજુભાઈ બધેકાનો જન્મ તા. 15-11-1885ના રોજ ગુજરાત રાજ્યના અમરેલી જિલ્લાના વળા ગામે થયો હતો. તેમનું આખું નામ ગિરજાશંકર ભગવાનજી બધેકા હતું. શાળાનો અભ્યાસ પૂરો કર્યા બાદ, વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ ભાવનગર ગયા. અહીં મૅટ્રિકની પરીક્ષા પાસ કરી, શામળદાસ કૉલેજમાં દાખલ થયા. કુટુંબન...